m/s Piłsudski w Gdyni 12-15 września 1935

29 listopada 1933 rząd polski podpisał umowę na budowę dwóch statków pasażerskich – późniejszych m/s Piłsudski i m/s Batory.

Prace nad statkami powierzono włoskiej stoczni Cantieri Riuniti dell’ Adriatico (CRDA) w Monfalcone. Budowa dwóch transatlantyków miała kosztować ok. 2 mln dolarów, czyli 11 mln ówczesnych złotych. Była to kwota niebagatelna, bo wynosiła pół procenta budżetu państwa, czyli tyle, ile w owym czasie rząd II RP wydawał na finansowanie służby zdrowia w całym kraju.

Jako że właśnie trwał światowy kryzys i Polsce zabrakło twardej waluty, jedynie zaliczkę wpłacono w dolarach. Resztę zobowiązania uregulowano węglem.

Zaspokojono w ten sposób zapotrzebowanie włoskich kolei państwowych na ten surowiec na dwa i pół roku (niektóre źródła mówią nawet o pięciu latach).

Nowo wybudowany w stoczni w Monfalcone m/s „Piłsudski” 22 sierpnia 1935 roku przekazany został armatorowi. Podczas uroczystej ceremonii wodowania nadano mu imię Pierwszego Marszałka Polski – Józefa Piłsudskiego.

Na dziobie statku umieszczono wielki ryngraf z emblematem Pierwszej Brygady Legionów, zaprojektowany przez prof. Wojciecha Jastrzębowskiego. Polskim armatorem statku została spółka Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe S.A. w Gdyni. W pierwszy rejs m/s. Piłsudski wyruszył z Triestu do Gdyni.

12 września 1935 r. transatlantyk wpłynął do portu w Gdyni. Witał go niemal 30-tysieczny tłum. Przez 3 dni pobytu w porcie gdyńskim trwał festiwal z udziałem wielotysięcznego tłumu. Trzeciego dnia pobytu, 14 września nastąpiła uroczystość podniesienia bandery.

Rozpoczęła ją msza święta koncelebrowana przez biskupa chełmińskiego dr Stanisława Okoniewskiego, połączona z poświęceniem i podniesieniem bandery. Tego symbolicznego aktu dokonał dowódca statku kpt. Mamert Stankiewicz. Dzień później statek m/s. Piłsudski wypłynął w rejs do Nowego Jorku. Swoją ostania podróż m/s Piłsudski rozpoczął 25 listopada 1939. Wyszedł z portu Newcastle w swój pierwszy wojenny rejs, do Australii.

Dzień później statek najprawdopodobniej wszedł na miny i zatonął. W katastrofie, z powodu wycieńczenia i hipotermii zmarł również pierwszy kapitan Mamert Stankiewicz. 

Z okazji 91. rocznicy pierwszego wpłynięcia m/s „Piłsudski” do Gdyni, prezentujemy wyjątkowe dokumenty i fotografie zachowane w zbiorach Archiwum Państwowego w Gdańsku (Oddział w Gdyni).

Dokumenty pochodzą z zespołu nr 795 Gdynia-Ameryka Linie Żeglugowe S.A. w Gdyni z lat 1930-1964 i przybliżają historię tego legendarnego transatlantyku, z kolei kolekcja 70 fotografii stanowi niezwykły zapis pierwszej, trzydniowej wizyty m/s „Piłsudski” w gdyńskim porcie.

Zdjęcia pochodzą z zespołu nr 3 Gdański Urząd Morski w Gdyni z lat 1926–2004.

Fotografie:
Poz. 1 – 46 wpłynięcie i cumowanie m/s Piłsudski do portu w Gdyni, sygn.3/863
Poz. 47 – 55 uroczyste przywitanie statku na nabrzeżu, sygn.3/863
Poz. 56 – 57 msza święta i uroczyste podniesienie bandery, sygn.3/863
Poz. 58 – 69 wypłynięcie m/s Piłsudski z Gdyni 15 września 1935 roku, sygn.3/862
Poz. 70   kpt. ż. w. Mamert Stankiewicz - kapitan statku m/s Piłsudski. Zginął 26 listopada 1939 roku wraz z zatonięciem m/s Piłsudski, sygn.3/862

Dokumenty:
Poz. 71- 91 - Umowa zawarta w dniu 29 listopada 1933 roku pomiędzy Polskim Transatlantyckim Towarzystwem Okrętowym a Towarzystwem Cantieri Riuniti dell "Adriatico S. A. Trieste" w sprawie budowy dwóch statków pasażersko - towarowych, (późniejszy Piłsudski i Batory), sygn. 795/77, s. 1- 21
Poz. 92 - 101 – Akta osobowe kpt ż. w. Mamerta Stankiewicza wraz z życiorysem i kwestionariuszem osobowym z 1935 roku, sygn. 795/985,s. 1,5,31,35,39, 417, 419, 423, 425, 427.
Poz. 102 – Informacja o oddelegowaniu kpt. ż. w. Mamerta Stankiewicza do stoczni w Monfalcone do nadzorowania budowy statków, sygn. 795/985, s.177
Poz. 103-104 – Ubezpieczenie statków m/s Piłsudski i m/s Batory od ryzyka wojennego z 1938, sygn. 795/1209, s. 4-5
Poz. 105 – Lista członków załogi m/s Piłsudski z 1938, sygn. 795/1525, s. 23
Poz. 106-108 – Telegramy z m/s Piłsudski z okazji wodowania statku i pierwszej podróży w 1935, sygn. 795/1944, s. 3,12,15